Cách Vệ Sinh Tranh Mạ Vàng, Dát Vàng Đúng Cách Tại Nhà

Tranh mạ vàng và tranh dát vàng là dòng tranh có bề mặt sáng, sang trọng nhưng cũng khá nhạy cảm với bụi bẩn, độ ẩm, mồ hôi tay và ma sát. Vậy nên cách vệ sinh an toàn nhất là làm sạch nhẹ nhàng bằng dụng cụ mềm, ưu tiên phương pháp khô và hạn chế tối đa việc chà xát trực tiếp lên bề mặt vàng.

Đặc biệt, tranh dát vàng cần được xử lý cẩn thận hơn tranh mạ vàng vì lớp vàng lá rất mỏng, có thể bong hoặc trầy khi lau mạnh. Việc sử dụng hóa chất tẩy rửa không phù hợp cũng có thể làm ảnh hưởng lớp phủ bảo vệ, nền kim loại hoặc các chi tiết khác trên tranh.

Dưới đây là cách vệ sinh tranh mạ vàng, dát vàng đúng cách để vừa loại bỏ bụi bẩn vừa hạn chế nguy cơ làm hỏng tranh.

Tranh mạ vàng và tranh dát vàng nên được vệ sinh như thế nào?

Đối với bụi thông thường, không cần dùng nước hoặc dung dịch tẩy rửa. Có thể sử dụng chổi lông mềm, khăn microfiber sạch hoặc dụng cụ thổi bụi nhẹ để loại bỏ bụi trên khung và bề mặt tranh.

Tuy nhiên, cách vệ sinh cần điều chỉnh tùy theo tranh là mạ vàng hay dát vàng, bề mặt vàng có được phủ bảo vệ hay không và tranh có kính che phía ngoài hay không.

Điểm quan trọng là không áp dụng một phương pháp vệ sinh cho tất cả các loại tranh. Một số sản phẩm còn có lớp sơn, lớp phủ bảo vệ, chi tiết gỗ, đồng hoặc vật liệu trang trí khác nên cần xem hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi sử dụng bất kỳ dung dịch nào.

Cần chuẩn bị gì trước khi vệ sinh tranh mạ vàng, dát vàng?

Không cần quá nhiều dụng cụ. Các vật dụng phù hợp chủ yếu là những loại mềm và không gây xước bề mặt.

Có thể chuẩn bị:

• Chổi lông mềm, sạch và khô.
• Khăn microfiber mềm.
• Bóng thổi bụi cầm tay nếu có.
• Găng tay cotton hoặc găng tay sạch.
• Khăn mềm để vệ sinh khung tranh.
• Dung dịch vệ sinh kính nếu tranh có kính bảo vệ.

Không nên dùng khăn giấy thô, bàn chải cứng hoặc vải có bề mặt ráp vì ma sát có thể tạo ra các vết xước nhỏ trên bề mặt.

Cách vệ sinh tranh mạ vàng, dát vàng tại nhà đơn giản

Dưới đây là quy trình vệ sinh cơ bản có thể thực hiện qua 5 bước để vệ sinh 1 bức tranh mạ vàng, dát vàng.

Bước 1: Kiểm tra tình trạng tranh trước khi vệ sinh

Quan sát kỹ bề mặt tranh dưới ánh sáng tốt.

Kiểm tra xem có xuất hiện:

• Lớp vàng bị bong.
• Vết trầy xước.
• Bề mặt phồng rộp.
• Các điểm đổi màu.
• Khung bị ẩm hoặc mốc.
• Vết bẩn bám chặt.
• Chi tiết trang trí bị lỏng.

Nếu lớp dát vàng đã bong hoặc có dấu hiệu xuống cấp, không nên tiếp tục lau trực tiếp. Việc ma sát có thể khiến vùng hư hỏng lan rộng hơn.

Bước 2: Loại bỏ bụi trên khung tranh

Vệ sinh từ khu vực ít nhạy cảm nhất trước.

Dùng chổi lông mềm hoặc khăn microfiber để làm sạch:

1. Phần trên của khung.
2. Hai cạnh bên.
3. Các góc và khe trang trí.
4. Phần cạnh dưới.

Làm sạch từ trên xuống dưới giúp hạn chế bụi từ khu vực phía trên rơi trở lại phần vừa vệ sinh. Nếu khung có nhiều hoa văn nhỏ, nên dùng chổi mềm thay vì cố đưa khăn vào các khe hẹp.

Bước 3: Làm sạch bề mặt vàng

Đây là bước cần thực hiện nhẹ tay nhất. Với bụi mỏng, hãy dùng chổi lông mềm và khô, đưa chổi nhẹ theo một chiều để bụi rời khỏi bề mặt. Không ấn mạnh đầu chổi vào tranh.

Đối với tranh dát vàng, nên ưu tiên phương pháp này thay vì lau bằng khăn vì vàng lá rất mỏng. Đối với một số tranh mạ vàng có lớp bảo vệ chắc chắn, khăn microfiber sạch có thể được sử dụng để lau rất nhẹ. Tuy nhiên, nếu không biết rõ cấu tạo bề mặt, phương pháp khô bằng chổi mềm vẫn an toàn hơn.

Bước 4: Vệ sinh mặt kính nếu tranh có kính bảo vệ

Nếu lớp vàng nằm phía sau kính, việc vệ sinh đơn giản hơn vì không cần tác động trực tiếp lên bề mặt vàng. Có thể lau kính bằng khăn microfiber.

Nếu sử dụng dung dịch vệ sinh kính, không xịt trực tiếp lên tranh. Hãy xịt một lượng nhỏ lên khăn rồi mới lau kính. Cách này hạn chế dung dịch chảy xuống cạnh khung hoặc lọt vào bên trong tranh. Sau đó, dùng một khăn microfiber khô khác lau lại để hạn chế vệt nước.

Bước 5: Kiểm tra lại sau khi vệ sinh

Sau khi hoàn thành, quan sát tranh ở nhiều góc ánh sáng khác nhau rồi kiểm tra:

• Bề mặt còn bụi hay không.
• Có vết xước mới xuất hiện không.
• Có nước hoặc độ ẩm đọng ở khe khung không.
• Các chi tiết trang trí có bị lỏng hay không.

Nếu đã sạch, nên dừng lại. Không cần tiếp tục lau chỉ để làm bề mặt vàng sáng hơn. Vệ sinh tranh mạ vàng, dát vàng có mục đích loại bỏ bụi bẩn chứ không phải đánh bóng lớp vàng.

Vệ sinh tranh dát vàng có gì khác tranh mạ vàng?

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở độ nhạy cảm của lớp vàng.

Tranh dát vàng cần hạn chế ma sát hơn

Dát vàng thường sử dụng những lá vàng rất mỏng được gắn lên bề mặt vật liệu. Vì vậy, việc chà bằng khăn, móng tay hoặc bàn chải cứng có thể làm xước, bong hoặc mất một phần lớp vàng.

Với tranh dát vàng, nguyên tắc an toàn là: Thổi bụi hoặc quét bụi nhẹ trước, hạn chế lau trực tiếp sau.

Tranh mạ vàng có độ bám bề mặt cao hơn nhưng vẫn có thể bị xước

Mạ vàng thường tạo một lớp vàng liên kết với bề mặt kim loại thông qua quá trình xử lý bề mặt và mạ. Lớp vàng có thể bền hơn vàng lá trước những tác động nhẹ, nhưng không đồng nghĩa với việc có thể chà rửa mạnh.

Bên dưới lớp vàng còn có thể có:

• Kim loại nền.
• Lớp mạ trung gian.
• Sơn bảo vệ.
• Lớp phủ chống oxy hóa.

Nếu dùng chất tẩy hoặc vật liệu có tính mài mòn, các lớp này đều có khả năng bị ảnh hưởng.

Có nên dùng nước để lau tranh mạ vàng, dát vàng không?

Không nên dùng nước trực tiếp khi chỉ cần vệ sinh bụi thông thường.

Nước có thể không gây ảnh hưởng đáng kể đến vàng nguyên chất, nhưng một bức tranh không chỉ có vàng. Nước còn có thể tiếp xúc với keo, lớp nền, khung gỗ, kim loại, sơn hoặc lớp phủ bảo vệ.

Độ ẩm lọt vào các khe cũng có thể tạo điều kiện cho:

• Khung gỗ bị ẩm.
• Các chi tiết kim loại nền bị oxy hóa.
• Lớp keo giảm độ bám.
• Bề mặt xuất hiện vết nước.

Vì vậy, nguyên tắc đơn giản là ưu tiên vệ sinh khô trước.

Có nên dùng cồn để vệ sinh tranh mạ vàng không?

Không nên tự ý sử dụng cồn khi chưa biết chính xác cấu tạo và lớp phủ của tranh. Cồn có thể không phản ứng đáng kể với vàng nhưng vẫn có khả năng tác động lên sơn, keo, lớp phủ hoặc những vật liệu khác nằm trên và xung quanh lớp vàng. Tương tự, không nên mặc định rằng một chất không làm hỏng vàng sẽ an toàn với toàn bộ bức tranh.

Những chất nào không nên dùng để vệ sinh tranh mạ vàng, dát vàng?

Để hạn chế trầy xước và hư hỏng lớp bề mặt, không nên tự ý sử dụng các nguyên liệu có tính tẩy mạnh hoặc mài mòn như:

• Kem đánh răng.
• Baking soda.
• Giấm.
• Chanh.
• Cồn.
• Acetone.
• Nước rửa chén đậm đặc.
• Chất tẩy rửa đa năng.
• Dung dịch đánh bóng kim loại.
• Bột hoặc kem đánh bóng.
• Bàn chải cứng.
• Miếng cọ rửa.

Một số phương pháp trên có thể được sử dụng cho những loại kim loại thông thường, nhưng không phù hợp để áp dụng tùy tiện lên một tác phẩm có bề mặt mạ vàng hoặc dát vàng.

Đặc biệt, kem đánh răng, baking soda và các loại chất đánh bóng có khả năng tạo ma sát, làm bề mặt mất độ đồng đều hoặc ảnh hưởng lớp bảo vệ.

Làm thế nào để tranh mạ vàng, dát vàng ít bám bụi và giữ được độ đẹp lâu hơn?

Vệ sinh đúng cách chỉ là một phần của việc bảo quản. Vị trí treo tranh ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng bề mặt.

Hạn chế ánh nắng trực tiếp

Không nên đặt tranh ở nơi thường xuyên nhận ánh nắng mạnh. Ánh sáng và nhiệt không chỉ ảnh hưởng đến lớp vàng mà còn có thể tác động đến:

• Sơn.
• Keo.
• Khung.
• Lớp phủ.
• Các vật liệu trang trí đi kèm.

Một vị trí có ánh sáng ổn định nhưng không bị nắng chiếu trực tiếp sẽ phù hợp hơn.

Tránh khu vực có độ ẩm cao

Không nên treo tranh quá gần:

• Phòng tắm.
• Khu vực nấu ăn.
• Vị trí thường xuyên có hơi nước.
• Tường đang có dấu hiệu thấm ẩm.

Độ ẩm có thể ảnh hưởng đến nhiều vật liệu cấu thành tranh, kể cả khi bản thân vàng có độ ổn định cao.

Không để tay tiếp xúc trực tiếp với bề mặt vàng

Mồ hôi và dầu tự nhiên trên tay có thể để lại dấu trên bề mặt. Khi cần di chuyển tranh, nên cầm vào phần khung chắc chắn. Nếu phải thao tác gần các chi tiết vàng, có thể sử dụng găng tay sạch.

Không treo tranh gần luồng gió mang nhiều bụi

Các vị trí gần cửa ra vào, cửa sổ thường xuyên mở hoặc luồng gió mạnh thường tích tụ bụi nhanh hơn. Giảm lượng bụi tiếp xúc cũng đồng nghĩa giảm số lần phải vệ sinh tranh.

Khi nào không nên tự vệ sinh tranh tại nhà?

Nên dừng việc vệ sinh và tìm người có chuyên môn nếu tranh xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Vàng lá đang bong.
• Bề mặt xuất hiện nhiều vết nứt.
• Lớp vàng phồng lên.
• Có dấu hiệu nấm mốc.
• Xuất hiện vùng đổi màu lớn.
• Có vết bẩn không xác định được.
• Khung hoặc nền tranh bị ẩm.
• Chi tiết mạ vàng bị tróc.
• Tác phẩm có giá trị cao hoặc có yêu cầu bảo quản đặc biệt.

Trong các trường hợp này, mục tiêu không còn đơn thuần là vệ sinh mà có thể liên quan đến bảo hành hoặc phục chế. Tự thử nhiều loại dung dịch để tìm cách loại bỏ vết bẩn thường tạo ra rủi ro lớn hơn so với việc giữ nguyên hiện trạng.

Những sai lầm thường gặp khi vệ sinh tranh mạ vàng, dát vàng

Dưới đây là 6 lỗi cần đặc biệt tránh khi vệ sinh tranh:

• Lau càng mạnh khi vết bẩn không biến mất: Lực ma sát cao làm tăng nguy cơ xước hoặc bong lớp bề mặt.
• Xịt dung dịch trực tiếp lên tranh: Chất lỏng có thể chảy vào khe và tác động đến những vật liệu bên trong.
• Dùng khăn giấy hoặc vật liệu thô: Một số vật liệu tưởng mềm nhưng vẫn có khả năng tạo những vết xước nhỏ.
• Dùng chất đánh bóng kim loại: Tranh mạ vàng không được vệ sinh giống đồ đồng hoặc đồ inox thông thường.
• Dùng mẹo làm sạch bằng giấm, chanh hoặc baking soda: Các phương pháp gia dụng này không tính đến cấu tạo phức tạp của lớp vàng, lớp phủ, keo và vật liệu nền.
• Cố làm lớp vàng sáng bóng trở lại: Lớp vàng xuống màu hoặc mất độ bóng có thể liên quan đến quá trình lão hóa của các lớp vật liệu. Đánh bóng không phải lúc nào cũng giải quyết đúng nguyên nhân.

Tóm lại vệ sinh tranh mạ vàng, dát vàng đúng cách giúp hạn chế trầy xước, bong lớp vàng và giữ vẻ đẹp của tranh lâu dài. Khi làm sạch, nên ưu tiên dụng cụ mềm, thao tác nhẹ và tránh sử dụng hóa chất không phù hợp.

Với kinh nghiệm trong các sản phẩm quà tặng mạ vàng và trong đó có tranh mạ vàng, Ngọc Tâm An khuyến nghị người dùng kết hợp vệ sinh nhẹ nhàng với bảo quản tranh ở nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp và độ ẩm cao để duy trì độ sáng đẹp theo thời gian.